DAMAR YOLU SEÇENEKLERİ
1. Diyaliz İçin Kalıcı Damar Yolları
Kalıcı damar yolu diyaliz hastalarının yıllarca diyalize girmelerine imkan veren uzun süreli kullanıma uygun yöntemlerdir. Kalıcı damar yolu yöntemleri “Fistül” ve “Greft” olmak üzere iki ye ayrılmaktadır.

- Fistül ( Arteriovenöz Fistül)
Atardamar ile toplardamarın kolda birleştirilmesi ile oluşturulan damar yolu seçeneğidir.
Fistül operasyonunda yapılan işlemler şöyle sıralanabilir:
- El bileğinde veya dirsekte küçük bir insizyon yapılır.
- Atardamar ve toplardamarlar hazırlanır.
- Atardamar ve toplardamar çok ince dikişlerle birbirine bağlanır.
- Bağlantı oluştuktan sonra titreşim (Thrill) oluştuğu görülür.
- Cilt altı ve cilt dikişlerle kapatılır.
- Koruyucu pansuman yapılır.

- Greft (Arteriovenöz Greft)
Damar yolunun atardamar ile toplardamar arasında yapay damar kullanılarak yapılmasıdır.
Greft operasyonunda yapılan işlemler şöyle sıralanabilir:
- Genellikle 2 kesi yapılır.
- Birinci kesiden atardamarı bulunur ve hazırlanır.
- Diğer kesiden toplardamar bulunur ve hazırlanır.
- Atardamar ile toplardamar arasında plastik boru şeklindeki greft yerleştirilir.
- Greftin uçları atardamar ve toplardamara bağlanır.
- Greftin çalıştığı kontrol edilir.
- Cilt sütürlerle kapatılır.
- Kesiler pansumanla kapatılır.

- Operasyon Süreleri
Fistül ve greft operasyonlarının süresi yaklaşık olarak 30 dakika ile 3 saat arasında değişmektedir. Ameliyat süresi hastanın damar yapısına, ameliyatın şekline ve doku özelliklerine göre değişiklik gösterir.

- Anestezi yöntemleri
* Lokal anestezi (Lidocain ile)
Lokal anestezik ilaç operasyon bölgesine bir iğne ile uygulanmaktadır. Anestezinin etkisi birkaç dakika sonra etki etmeye başlar.

* Intravenöz Sedasyon
Genellikle genel anesteziden daha güvenlidir. Diğer koldan açılan damardan, sakinleştirici ve narkotik analjezikler uygulanacaktır. Bu ilaçlarla ile operasyon hatırlanmamaktadır.
Bu yöntemlere rağmen ağrı olduğu durumlarda ilave yöntemler uygulanmaktadır.

- Fistül İle Greft Arasındaki Farklar
- Fistül operasyonunda atardamar direkt toplardamar ile birleştirilirken,Greft operasyonunda ise atardamar ile toplardamar arası yapay damarla birleştirilir.
- Fistül ilk, Greft ise son seçenektir.
- Greft 1 ile 2 yıl arasında kullanılabilirken, Fistül 3 ile 5 yıl arasında kullanılabilmektedir.
- Fistül genellikle el bileği ve dirseğe uygulanır, Greft ise dirsek,üst kol ve nadiren bacakta uygulanmaktadır.
- Enfeksiyon ve tıkanma riski fistülde az iken, Greft’te orta düzeydedir.

2. Diyaliz İçin Geçici Damaryolları (Kataterler)

Katater diyalize girmek için büyük toplardamarlara takılan esnek boru sistemidir. Kataterin dışında kan alıp vermeye yarayan 2 bağlantı bölümü vardır. Diyaliz seansı sırasında bir bağlantıdan kan alınır, makinede kan temizlenir ve diğer bağlantıdan hastaya geri verilir.
Kataterler kalıcı damar yolu olmadığında veya fonksiyon kaybı geliştiğinde uygulanan yöntemdir.
Geçici diyaliz kateterleri boyundan veya kasıktan yerleştirilir.
Kataterler yerleştirildikten hemen sonra kullanıma hazırdır.
Boyundaki kataterler ideal olarak 3 hafta, kasıktaki kataterlerin ise 1 hafta kullanılması önerilmektedir. Diyalizde tercih edilen yöntem boyun kateterleridir.

- Kalıcı Katater Nedir?
Kalıcı katater, cilt altında oluşturulan bir tünelden geçerek toplardamara giren ve daha uzun süre kullanılabilen bir katater çeşididir. Katater üzerinde enfeksiyon yayılımını engelleyen bir keçe vardır. Ortalama kullanma süresi 6/12 aydır.
Kalıcı katater genellikle aşağıdaki durumda bulunan hastalar için tercih edilmektedir:

-Yaşam süresi beklentisi az olan ve genel durumu kötü hastalar,
- Ciddi kalp yetmezliği bulguları izlenen hastalar,
- Devamlı tansiyon düşüklüğü izlenen hastalar,
- Kol ve bacaklarda fistül ve greft seçeneklerini kullanmış ve bu yöntemlerin uygun olmadığı hastalar,
- Fistül ve Greftin oluşturulmasının ve olgunlaşmasının uzun süre gerektireceği düşünülen hastalar

- Katater Nasıl Takılır?
- Bacaklar bir miktar yukarı kaldırılarak boyun damarları belirgin hale getirilir.
- Lokal anestezi ve ya damardan sakinleştirici ilaç uygulanır.Hasta işlem sırasında uyanıktır.
- Geçici katater direkt toplardamara, kalıcı katater ise cilt altında tünelde ilerletildikten sonra toplardamara takılır.
- Katateri tespit eden dikişler atılır.
- Pansuman ile katater kapatılır.